http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/138 Bachelor thesis of BA Philippine Arts students Tue, 07 Jul 2026 22:19:18 GMT 2026-07-07T22:19:18Z http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3777 Ang Sandaigdigan sa mga Piling Tultol at Ritwal ng mga Tagbanua Martinez, Ellen M. Ang diwa ng sandaigdigan ng rnga Tagbanua ay rnaaaring rnasalamin sa parnarnagitan ng kanilang mga tultol o alarnat at rnga ri twal. Garni t ang gani tong rnga paradirno, sinuri ng mananaliksik ang rnga kaisipang natatago sa parnamagitan ng structural analysis at thematic analysis. Sa tulong ng rnga parnamaraang ito, maaaring makita ang higit pang malalim na rnga kaisipan tungkol sa sandaigdigan at ang ugnayan ng mga elernento rito sa isa't isa. ng rnga datos ay batay sa Sunud-sunod rin ang kamalayan ng Tagbanua Ang pamamaraan ng paglalahad kasaysayan o lapit historical. paglalahad ng tul tol, ri twal at ang at ng iba pang grupo sa sandaigdigan. Sumangguni sa karnalayan ng sandaigdigan ng ibang grupong kultural upang higit pang mapagtibay ang paniniwala ng mga Tagbanua ri to. Mula sa gani tong uri ng pag-aaral, rnakiki ta ang ilang pagkakapareho o pagsasalungat ng paniniwala sa sandaigdigan. Bilang resul ta ng pag-aaral, ang diwa ng sandaigdigan ng rnga Tagbanua ay binubuo i to ng iba' t ibang rehiyon o realms na kung saan may rnga parti kular na mga diwata o diyos at maging espiritu ng mga yumao ay naninirahan. Ang sandaigdigan ng Tagnabua ay nahahati sa tatlo: ang langit, lupa at ilalim ng lupa. Sa bawat bahaging ito ay may mga rehiyong o sapin na nakapagitan. Ang langi t ay nahahati sa pi tong rehiyon o sap in. Sa tuktok ng langit matatagpuan ang diwatang si Tungkuyanin na nananatiling nakayuko s a kalupaan. Sa bahagi ng bahaghari na tinatawag na buluntong ay bahagi ng langit kung saan ang diwata na si Magreked rnatatagpuan at iba pang mga diwata. Ang isa pang rehiyon na siyang pinaka-sagrado para sa mga Tagbanua ay ang awan-awan kung saan ang pinakamataas na Diyos na si Manguindusa rnatatagpuan na nakaupo sa kanyang trono na isang duyan na tinatawag na bintayawan o barbarangan. Kasama ni Manguindusa ang kanyang asawa na si Bugawasin at ang rnga diwatang tagapaghatid sa kanya ng rnge mensahe o dibuwatanin. Sarnantala, ang bahagi naman ng mga kaulapan ay t inatawag na dibuwa t at di to ang rnga espiri tu ng yumao na tinatawag na bangkay o bulalakaw. Sila ay narnatay sa karahasan tulad ng pagkalason, o namatay sa panganganak. Nandito rin sa dibuwat ang biyangunan, ang mga kaluluwa ng namatay sa taga ng bolo at ang mukha at katawan nito'y nababalutan ng apoy. Kasama ng mga espiritung ito sa dibuwat si Diwata kat Dibuwat. Sa isa pang bahagi ng langit, ang rehiyon na may malakas na hangin mula sa hilaga, matatagpuan naman si di wa ta ka t timba 'an na pinamumunuan ang iba pang diwata. Ang pang-anim na rehiyon ng langit ay ang kiyabusan. Ang bahagi na kung saan ay walang anumang presensya ng hangin. Dito matatagpuan ang mga diwatang kinatatakutan ng mga Tagbanua, ang mga salakap. Ito ay pinamumunuan ni Tumangkuyun. Kasama niya ri to sina Tandayag, Sumurutun (ang kapitan ng bangkang adiyung) at ang tatlo nitong tenyente, Tuwan Ding, Tuwan Pagbuysan, at Tuwan Pagraskadan. Isa sa mga diwata rin na matatagpuan sa kiyabusan ay si Lumalayag, isang mandirigma na nakikipaglaban sa mga salakap. Ang ikalawang bahagi ng sanlibutan ng Tagbanua ay ang kalupaan. Dito naman matatagpuan ang mga nabubuhay na mga Tagbanua. Gayunpaman, sa kalupaan ay may iba't ibang nilalang rin maliban sa mga tao. Ang mga kaluluwa ng mga yumao na nagtatagal ng pitong araw pagkatapos nilang pumanaw. Ang isang uri naman ng kaluluwa ng Tagbanua, ang payu ay dito mapupunta sa kalupaan sa pormang ramu-ramu o mga insektong hindi kumakain ng palay. May mga diwata rin na nananahan sa kapaligiran. Sila ang mga panyaan na partikular na matatagpuan sa mga kagubatan. Sila ay maaaring makatulong sa pananim ngunit maaari ring magalit at magbigay ng sakit sa Tagbanua na tinatawag na sabu. Kasama ng mga panyaan ang mga masasamang espiritu na tinata􀃶ag na damdam. Nasa kapaligiran lang rin matatagpuan ang mga Tagbanuang namatay sa sabu, ang mga biyaladbad. Ang huling bahagi ng sandaigdigan ay ang basad. Ito ay ang bahagi ng ilalim ng lupa o underworld. Sa basad napupunta ang isa sa dalawang uri ng kaluluwa ng Tagbanua, ang kiyarulwa na namatay sa normal na kadahilanan. Ang mga kiyarulwa ay dadaan sa sagradong ilog ng basad ang kalabegang. Matatagpuan rito si Talikayed, ang bantay ng tulay na tinatawag na balugu. Pagkatapos dumaan sa paglili tis ni Talikayed, ang kiyarulwa ay sasalubungin ni Anggugru, ang nagbibigay pugay sa mga kiyarul wa. Ang mga kiyarulwa ay magiging Tiladmanin na patuloy na mamumuhay sa basad. Ang buong sandaigdigan na ito ng mga Tagbanua ay sinusuportahan ng dalawang puno, ang isa ay sa silangan o Baba tan na pinamumunuan ng diwatang si kat libatan. Ang isa naman ay sa kanluran o Sidpan na pinamumunuan ni diwata kat sidpan. Ang dalawang punong ito ay nililinis at hinuhugasan ng pinuno ng mga salakap na si Tumangkuyun sa pamamagitan ng dugo ng mga Tagbanua na namatay sa epidemya. Sat, 01 Mar 2003 00:00:00 GMT http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3777 2003-03-01T00:00:00Z http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3776 Panagarem: Traditional Ilocano Courtship Songs Mina, Heygiee Mae B. Courtship in llocos is locally known as panagarem, which came from the root word arem, meaning affection, admiration or love for the opposite sex. It is a process in which a man asks a maiden to reciprocate his love resulting in formal relationship. This is basically the main focus of the paper in which the characteristics of llocano courtship as expressed by the folk songs, are abstracted in order to describe the community's identity. The paper is relevant to the present society since it presents the fine values that are continuously observed in courtship but are either modified or estranged by foreign factors. In addition, it reveals llocano identity that comprises a part of Filipino identity. Initially, related studies were reviewed. Then, folk songs were recorded (by video and audio) directly from llocos Norte in which llocano fellows were asked to perform. Upon documenting the songs, analyses based on the musical elements, and the theme and language of ·the pieces were done. Formalist and thematic approaches to the texts were applied. For the interpretation part, feminist and contextual approaches were used. Based on the study undertaken, the researcher came up with the following: First, that the Ilocano community is an introvert showing its "conservativeness" and "shyness" not because of fear in expressing self but because of fear that action might be misinterpreted. There is consideration for others' opinions. Though it gradually adapts to the changes in the environment, it does not totally go out of its way. Second, that the llocano courtship songs convey the predominance of women in society. In relation to this, there is also respect and love of parents and elders who are usually packaged with the woman being courted. Third, the llocano has a traditional quality, which is being "pakipot" that shows control of emotions. Though the lover appears to be struggling so hard, the woman is not easily carried away. Fourth, there is predominance of elements of nature such as sun, moon and flower that greatly influence man's life. Perhaps, the closeness to nature is due to the fact that being an agricultural society, most of the time is spent with the environment. Finally, the symbolic quality of the songs makes it very rich and effective. Thus, llocano folk songs are effective ways of expressing one's self particularly the inner being deeply concealed to retain the reserved image. The llocano is a person who does not openly show what he has inside but instead, convey it metaphorically and poetically. His being reserved primarily brings about his romanticism that is usually unknown to him. The characteristics established prove that there is a commonality in the traits of llocano people especially in courtship. The theme conveys the trueness and richness of culture and tradition as proven by the songs. Thu, 10 Apr 2003 00:00:00 GMT http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3776 2003-04-10T00:00:00Z http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3773 Sayaw ng Pagbati ng Parañaque Isang Dokumentasuon at Pag-aaral Sta. Agueda, Jennifer Chris A. Ang 'bati' o Sayaw ng Pagbati ay isang sayaw ng pagsalubong sa Panginoong Hesukristo. Sinasalamin nito ang kasiyahan at kagalakan ng mga tao na nabuhay ng muli si Hesus. lsang kinaugaling tradisyon ito sa bayan ng Parariaque na dinaraos tuwing Semana Santa. lsang bahagi ito sa pagdaraos ng Salubong na hanggang sa ngayon ay lubos na tinatangkilik ng mga Paraquenos. lsisnasagawa ito sa apat na baranggay tulad ng Sto. Nino, San Dionisio, Don Galo at La Huerta. Sa pag-aaral na ito layunin ng mananaliksik na tukuyin ang pangyayari sa buhay ng Hesukristo kung saan nakabatay ang pagdiriwang ng Sayaw ng Pagbati. Pangalawa, mailarawan ang hakbang ng Bati at suriin kung may sinisimbolo ang ilang mga hakbang. Pangatlo, ay isa-isahin ang mga saloobin at pananaw ng ilang mga mananayaw at ma-iugnay ang kanilang mga pananaw sa tatlong aspeto na ilalarawan at sa gayon ay masuri kung ano ang kahalagahan at kahulugan ng Bati para sa mga Paraqueno. At pang-apat ay mabigyang linaw ang konsepto ng Bati para sa Paraquerio kumpara sa mga artikulo o akdang nailimbag na ukol dito. Nalaman sa pagsusuri na ginawa na ang Bati ay isa lamang sa pamamaran ng mga Katolikong Paraquerio upang ipagdiwang ang muling pagkabuhay ng Panginoong Hesukristo. Sa pagdiriwang na ito iniaalay ng buong komunidad ang k.anilang mga panalangin at pagpapasalamat sa Panginoong Hesukristo. Ang ilang mga hakbang ng sayaw ay nagpapakita ng pagbibigay importansya sa mga sinisimbolo ng mga imaheng sinasayawan. Sa sayaw rin na ito naipakita ang pagtatagumpay ng Panginoong Hesukristo sa kamatayan. Litaw na litaw sa Sayaw ng Pagbati ang paniniwalang pangrelihiyon ng mga Paraquerio. Makikita ang kanilang paniniwala sa Panginoon bilang espiritu na magliligtas at dudulog sa k.anilang mga pabor at panalangin. Sa pakikipanayam ng mananaliksik sa mga taga-La Huerta, Don Galo at Sto. Nino, napag-alaaman na iba ang kanilang konsepto ng Bati sa nailimbag na kahulugan na binigay ni Francisca Reyes Aquino, isang National Artist para sa Sayaw. Sa pangkalahatan, malalagom ang kanilang mga sagot sa tatlong aspeto: tinutukoy nila ang Bati bilang isang pista, ritwal, at panata/debosyon. Ito ay matutukoy na isang pista sapagkat maliban sa relihiyoso ang kabuuan at layon ng pagdiriwang na ito, kailangan ang partisipasyon. ng buong komunidad upang maisakatuparan ang tunay na layunin ng pagdiriwang. lto'y sinasabing isang ritwal sapagkat layon nito ang palubagin ang loob ng Panginoong Hesikristo. Bilang isang panata, binibigyan kahalagahan ang pagsasakripisyo na nadarama ng mga batang nagsasayaw upang mabigyang pasasalamat o humiling ng pabor sa Diyos na kanilang sinasamaba, ganon na rin ang mga kahilingan at panalangin ng naging kasapi sa pag-oorganisa at mga nakiki-isa sa pagdiriwang na ito. Naniniwala ang mananaliksik na ang pakikilahok ng mga Paraqueno sa Sayaw ng Pagbati ay dahil sa udyok ng kanilang espiritu o kaluluwa. Ang pakikiisa nila ay hindi lamang upang magsakripisyo bilang pag-aalay at pasasalamat kay Hesus. Higit sa lahat, ipakita ang kanilang matinding kasiyahan, paniniwala at pananampalataya sa muling nabuhay na Hesukristo. Thu, 16 Oct 2003 00:00:00 GMT http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3773 2003-10-16T00:00:00Z http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3762 Ang Panunuluyan: Ang Theater Center ng Philippine Educational Theater Association Orillaza, Aaron Gil S. Sa loob ng mahigit na tatlumpung taon, ang Philippine Educational Theater Association o PETA ay nagtiis ng paglipat lipat na lugar ng kanilang tanggapan, tanghalan at paaralan. Noong Oktubre 2005, ang Theater Center ay pormal na itinatag upang maging permanenteng tahanan ng PET A na siyang pagsasakatuparan ng kanilang matagal nang pangarap na magkaroon ng sariling lugar na pagdarausan ng kanilang mga pagtatanghal at paaralan. Mula sa Rajah Solayman Theater sa Fort Santiago ang PETA ay nanuluyan sa Quezon City sa bagong PET A Theater Center. Sa unang tingin marami ang hahanga sa makabagong istraktura ng gusali ng Theater Center. Ang disenyo ng gusali na gawa ng Leandro V. Locsin and Partners ay kaiba sa kumbensyunal na tanghalan, ang modernong gusali ay nagpapakita lamang ng pagiging bersatil ng PET A sa mga pagbabagong nagaganap sa lipunan nito. Ngunit hindi natin dapat ituon ang ating pansin sa pisikal na aspeto ng tanghalan, dahil kung para sa atin, ito ay isa lamang katangi - tanging lugar ng tanghalan, para sa mga taga-PET A, ito ay kanilang tahanan. Mababakas sa mga damdamin ng mga miyembro ng PETA ang lubes na kasiyahan sa pagkakaroon ng sariling tanghalan, lahat ay ganado at nais magbigay ng kanilang tulong sa pagpapaunlad ng buong organisasyon. Bagamat iisa ang damdamin ng lahat sa pagkakaroon ng Theater Center, magkakaiba pa rin ang pananaw ng bawat miyembro ukol sa kahulugan at kahalagahan nito. Ang magkakaibang pananav.,. na ito ang magiging susi sa pagbuo ng apat na haligi ng PET A sa pagpapaunlad ng kanilang adhikain. Sat, 01 Apr 2006 00:00:00 GMT http://dspace.cas.upm.edu.ph:8080/xmlui/handle/123456789/3762 2006-04-01T00:00:00Z